SŁOWNICZEK

A

Adaptacja – przystosowanie oryginalnego utworu np. literackiego lub muzycznego, do innego wykorzystania niż przeznaczenie przypisane mu przez autora utworu oryginalnego (pierwotnego) – np. utwór literacki zaadaptowany do wystawienia scenicznego, słuchowiska radiowego czy filmu. Adaptacja jest formą opracowania utworu. Autor adaptacji ma prawo do tantiem z tytułu eksploatacji adaptowanego dzieła, pod warunkiem uzyskania zgody autora oryginału na dokonanie opracowania.

Aranżacja – rozpisanie utworu muzycznego na inne niż przewidziane w oryginale instrumenty bądź zmiana tempa utworu, rytmu lub harmonizacji. Przyjmuje się, że takie zmiany utworu nie są jego „opracowaniem” w rozumieniu art. 2 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Aranżacja nie wymaga więc zgody autora utworu aranżowanego, ale też nie daje ona autorowi aranżacji prawa do części tantiem z tytułu eksploatacji zaaranżowanego przez niego utworu.

Artysta wykonawca – aktor, recytator, dyrygent, muzyk-instrumentalista, wokalista, tancerz, mim albo inna osoba, która artystycznie wykonuje utwory lub dzieła sztuki ludowej, bądź która w inny twórczy sposób przyczynia się do ich wykonania. Działania tych osób uznane są za „artystyczne wykonania”. Prawa do artystycznych wykonań stanowią kategorię praw pokrewnych, których odrębną, ustawową ochronę wprowadziła Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w 1994 r.

Autorskie prawa majątkowe – jedna z dwóch grup praw (obok autorskich praw osobistych) służących twórcy utworu. Autorskie prawa majątkowe odnoszą się do sfery ekonomicznych interesów twórcy. Składają się na nie: prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie na każdym polu eksploatacji (sposób wykorzystania) z utworu przez użytkowników. Co do zasady wygasają po 70 latach od śmierci autora.

Autorskie prawa osobiste – jedna z dwóch grup praw (obok autorskich praw majątkowych) służących twórcy utworu. Autorskie prawa osobiste odnoszą się do sfery niemajątkowych interesów twórcy. Są ściśle związane z jego osobą, trwają wiecznie, nie można się ich zrzec, są niezbywalne. Składają się na nie przede wszystkim: prawo do autorstwa utworu, prawo oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, prawo decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu, prawo do integralności utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania i nadzoru nad sposobem korzystania z niego.

C

Czas ochrony praw autorskich – ograniczenie w czasie ochrony praw autorskich dotyczy praw majątkowych, bowiem w całym cywilizowanym świecie przyjmuje się, że autorskie prawa osobiste nie wygasają, czyli są wieczne. Czas ochrony autorskich praw majątkowych jest różny w różnych krajach świata. Polskie prawo stanowi co do zasady, że autorskie prawa majątkowe gasną z upływem siedemdziesięciu lat od śmierci twórcy, liczonych w latach pełnych od 1 stycznia roku następującego po śmierci autora.

Członek Stowarzyszenia Autorów ZAiKS – twórca, który wykazał się dorobkiem twórczym, odpowiadającym wymaganiom regulaminu właściwej sekcji Stowarzyszenia, podpisał Zobowiązanie organizacyjne, na mocy którego przeniósł na ZAiKS na zasadzie powierniczej autorskie prawa majątkowe do swoich utworów i decyzją Zarządu Stowarzyszenia został przyjęty w poczet członków Stowarzyszenia.

D

Działalność licencyjno-inkasowa – jedno z podstawowych zadań organizacji zbiorowego zarządzania (OZZ), jaką jest ZAiKS. W celu ochrony praw majątkowych twórców, niezbędne jest ustalanie faktu i zakresu wykorzystania chronionych utworów, zawieranie umów licencyjnych z użytkownikami i pobieranie należnych twórcom wynagrodzeń. Dzięki wyspecjalizowanym służbom i procedurom, OZZ może zrobić to szybciej i taniej niż autor.

H

Honorarium autorskie – tak potocznie nazywane jest wynagrodzenie autorskie (tantiema) ustawowo należne twórcy za korzystanie z jego utworu. Nazwą „honorarium” określa się często jednorazowe wynagrodzenie za stworzenie zamówionego utworu na podstawie umowy o dzieło.

I

Instrumentacja – przeniesienie istniejącego utworu muzycznego na określony zespół wykonawczy (orkiestrę) w sposób, który nie naruszając istoty utworu (w szczególności jego formy i takich elementów muzyki jak melodia, rytm i harmonia), wprowadza do niego jedynie zmiany wynikające z charakteru zespołu wykonawczego. Nie jest opracowaniem utworu.

K

Komisja repartycyjna – organ wewnętrzny Stowarzyszenia, powoływany na podstawie Statutu ZAiKS-u przez Zarząd Stowarzyszenia na wniosek Zarządów Sekcji, realizujący zadania związane z repartycją zainkasowanych przez ZAiKS wynagrodzeń autorskich, określone w Regulaminie Repartycji.

Konto autorskie – osobiste konto twórcy (lub jego następcy prawnego) utworzone w Stowarzyszeniu, na które, po podziale wynagrodzeń autorskich, przekazywane są zainkasowane przez ZAiKS honoraria. Konto autorskie posiada  każdy twórca, (lub jego następca prawny) dla którego ZAiKS kiedykolwiek zainkasował wynagrodzenie, bez względu na to czy jest on członkiem Stowarzyszenia czy nie.

L

Licencja – umowa, w której podmiot praw autorskich (licencjodawca) upoważnia użytkownika (licencjobiorcę) do korzystania z utworu na poszczególnych określonych polach eksploatacji. Licencja może być wyłączna (to znaczy prawo do wykorzystania danego utworu uzyskuje tylko jeden użytkownik) lub niewyłączna. ZAiKS udziela niewyłącznych licencji na korzystanie z utworów składających się na tzw. repertuar ZAiKS-u, określając sposób i zakres korzystania oraz wynagrodzenie autorskie za to korzystanie. ZAiKS nie udziela licencji na bezpłatne korzystanie z utworów.

M

Małe prawa – termin stosowany zwyczajowo w praktyce organizacji ochrony praw autorskich w różnych krajach. Ponieważ nie ma on ujednoliconej definicji w skali międzynarodowej, należy każdorazowo odwoływać się do znaczenia, jakie temu pojęciu nadała konkretna organizacja. Terminem tym ZAiKS oznacza kategorię drobnych utworów muzycznych, choreograficznych, utworów słownych i słowno-muzycznych (np. krótki utwór wierszowany, skecz, monolog, piosenka, utwór instrumentalny, repryza cyrkowa), nie zaliczonych do „wielkich praw” – (patrz: Wielkie prawa).                          Zgoda (licencja) na wykorzystanie utworów z kategorii „małych praw” wydawana jest generalnie, czyli na wszystkie utwory z tej kategorii, a nie – jak w przypadku utworów z kategorii „wielkich praw” – w sposób indywidualny dla każdego utworu. ZAiKS udziela licencji na korzystanie z utworów należących zarówno do kategorii „małych praw” jak i „wielkich praw”.

N

Nadanie – jeden ze sposobów wykorzystania utworu przez rozpowszechnianie utworu drogą emisji radiowej lub telewizyjnej, prowadzonej w sposób bezprzewodowy (naziemny lub satelitarny) lub przewodowy. Wymaga obowiązkowej umowy z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (OZZ), w szczególnych przypadkach wymaga także umów z twórcami.

Nadawca – każdy podmiot, który nadaje czyli rozpowszechnia drogą emisji radiowej lub telewizyjnej, utwory w jakikolwiek sposób: bezprzewodowy (naziemny lub satelitarny) i/lub przewodowy.

Najem – jeden ze sposobów wykorzystania utworu albo jego zwielokrotnionych egzemplarzy. Jest przekazaniem egzemplarza utworu do ograniczonego czasowo korzystania w celu bezpośredniego lub pośredniego uzyskania korzyści majątkowej.Odpowiada potocznemu terminowi „wypożyczenia”, np. wideokaset lub płyt CD z utrwalonymi na nich utworami. Taka działalność wymaga uzyskania zgody twórców lub ich następców prawnych, którym przysługuje wynagrodzenie.

Naruszenie praw autorskich – działanie polegające na bezprawnym wkroczeniu w wyłączne prawa autora, np. korzystanie z utworu bez koniecznej zgody (licencji) – co stanowi naruszenie autorskich praw majątkowych -, przypisywanie sobie autorstwa cudzego utworu bądź naruszenie treści lub formy utworu bez zgody autora (naruszenie autorskich praw osobistych). Skutkuje odpowiedzialnością cywilną i/lub karną.

Następca prawny – podmiot, nie będący autorem danego utworu, który nabył autorskie prawa majątkowe do utworu na podstawie umowy o przeniesienie praw albo w drodze dziedziczenia.

Niestowarzyszony (autor) – autor nie związany z żadną organizacją ochrony. W przypadkach określonych w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (OZZ) inkasuje dla takiego twórcy wynagrodzenia autorskie za wykorzystanie jego utworów.                                        W ZAiKS-ie twórców niestowarzyszonych określa się jako „NS”. Inkasuje się dla nich za eksploatację ich utworów na określonych prawem autorskim polach eksploatacji (a następnie dzieli pomiędzy uprawnionych) i wypłaca należne wynagrodzenia autorskie. ZAiKS inkasuje dla twórców „NS” honoraria autorskie m.in. za eksploatację ich utworów na polu nadań, reemisji i wyświetlania. ZAiKS poszukuje autorów, na rzecz których zainkasował wynagrodzenie w celu dokonania stosownej wypłaty.

O

Ochrona praw autorskich – termin ten może mieć różne znaczenia. Może oznaczać wszystkie działania organizacji zbiorowego zarządzania, podejmowane w ramach zbiorowego zarządu prawami do utworów znajdujących się w „repertuarze” organizacji, tj. rozporządzenie tymi prawami, inkasowanie wynagrodzeń należnych z tego tytułu autorom lub ich następcom prawnym, a także kontrola legalności korzystania z tych utworów przez użytkowników. W przypadkach naruszeń praw majątkowych do utworów powierzonych OZZ, oznacza to realizowanie tej ochrony (cywilnej i karnej) na podstawie przepisów prawa obowiązujących w tym zakresie. Ochrona praw autorskich obejmuje również utwory autorów niestowarzyszonych reprezentowanych przez OZZ na podstawie Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych i w granicach określonych tą ustawą.                                                                                                                                    Terminem tym określamy również przepisy tej Ustawy, określające roszczenia służące autorom (następcom prawnym) w przypadku zagrożenia naruszeniem praw autorskich lub ich naruszenia.

OP (ochrona praw) – jest to stosowany w praktyce ZAiKS-u skrót oznaczający twórców, którzy nie będąc członkami Stowarzyszenia Autorów ZAiKS, powierzyli ZAiKS-owi swoje autorskie prawa majątkowe. Ich utwory chronione są tak, jak utwory członków ZAiKS-u. Potocznie nazywa się ich „ochroniarzami”.

Opracowanie utworu – stworzenie odrębnego dzieła, w którym wykorzystano utwór wcześniej istniejący (utwór pierwotny). Autor opracowania twórczo przejmuje z utworu pierwotnego treść, a czasem także formę utworu. Opracowaniem utworów są m.in.. tłumaczenia, przeróbki, adaptacje. Rozporządzanie i korzystanie z opracowania wymaga zgody autora utworu pierwotnego.

Organizacja zbiorowego zarządzania (OZZ) – skrótowe oznaczenie organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi. OZZ to stowarzyszenia zrzeszające twórców, artystów wykonawców, producentów lub organizacje radiowe i telewizyjne, których statutowym zadaniem jest zbiorowe zarządzanie i ochrona powierzonych im praw autorskich lub praw pokrewnych, a także wykonywanie uprawnień wynikających z Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

P

Podmiot autorskich praw majątkowych – twórca utworu lub podmiot, który nabył autorskie prawa majątkowe do utworu na podstawie umowy o przeniesienie praw albo w drodze dziedziczenia (następca prawny).

Pole eksploatacji – nowe pojęcie w prawie autorskim, wprowadzone Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. Pola eksploatacji oznaczają różne sposoby wykorzystania utworów. Należą do nich np. zwielokrotnienie utworu, publiczne wykonanie, wyświetlenie, nadanie, reemisja, wystawienie, najem, odtworzenie. Mają istotne znaczenie dla korzystania z utworów. Autor ma prawo do wynagrodzenia za korzystanie z jego utworu odrębnie na każdym polu eksploatacji.

Prawa pokrewne – podobnie jak twórcy, również artyści wykonawcy, producenci fonogramów i wideogramów, nadawcy oraz wydawcy (pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych) korzystają z ochrony prawa w odniesieniu do wytworów swojej działalności. Służą im tak zwane prawa pokrewne – wprowadzone w Polsce po raz pierwszy Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r. i nowelą do tej ustawy z 2000 r.

Prawo autorskie – system norm określających przedmiot i zakres ochrony prawno-autorskiej oraz podmioty, którym służy. W Polsce jest to Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r., tekst jednolity opublikowany w Dz. U. z 2006 r., Nr 90, poz.631, z późniejszymi zmianami.

Producent – ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych nie zawiera jednolitej definicji „producenta”, choć posługuje się pojęciami: producent utworu zbiorowego, producent utworu audiowizualnego, producent fonogramu, producent wideogramu i producent egzemplarzy utworów. Zgodnie z ustawą, domniemywa się, że producentem jest osoba, której nazwisko lub nazwę uwidoczniono w tym charakterze na przedmiotach, na których utwór utrwalono, albo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek sposób, w związku z rozpowszechnianiem utworu. Można przyjąć, że „producentem” jest podmiot, który w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wytwarza dobra materialne, wykorzystując utwory i przedmioty praw pokrewnych (artystyczne wykonania, fonogramy, wideogramy). Funkcjonuje też pojęcie „producent fonograficzny” na określenie podmiotu, który zajmuje się zwielokrotnianiem na nośnikach dźwięku lub dźwięku i obrazu utworów muzycznych i słowno-muzycznych, najczęściej utrwalonych już przez inny podmiot.

Publiczne odtworzenie – jeden z najczęstszych sposobów wykorzystania utworów, stanowiący odrębne pole eksploatacji. Odtworzeniem utworu jest jego udostępnienie przy pomocy nośników dźwięku, obrazu lub dźwięku i obrazu, na których utwór został zapisany  lub przy pomocy urządzeń służących do odbioru programu radiowego lub telewizyjnego, w którym utwór jest nadawany. Odtworzenia następują z urządzeń mechanicznych, takich jak: magnetofon, gramofon, radio, odtwarzacz płyt, telewizor itp. Na wykorzystanie utworów podczas publicznych odtworzeń (dokonywanych najczęściej podczas dyskoteki, pokazu mody, na lodowisku, kiermaszu, w sklepie, w środkach transportu i innych miejscach ogólnie dostępnych), wymagana jest uprzednia zgoda twórcy lub reprezentującej go organizacji zbiorowego zarządzania (OZZ), a także – co niezwykle istotne – zapłata wynagrodzenia autorskiego za to wykorzystanie.

Publiczne wykonanie – jeden z najpopularniejszych sposobów wykorzystania utworów, stanowiący odrębne pole eksploatacji. Do publicznego wykonania utworu dochodzi np. podczas recytacji wiersza, występów estradowych zespołów muzycznych, koncertów tj. sytuacji w których artysta na żywo, bezpośrednio przed publicznością wykonuje utwory.

R

Regulamin repartycji wynagrodzeń autorskich – jest to dokument wewnętrzny ZAiKS-u, uchwalany przez Zarząd Stowarzyszenia, określający szczegółowe zasady podziału zainkasowanych wynagrodzeń autorskich pomiędzy uprawnionych.

Repartycja – jest to proces podziału wynagrodzeń autorskich zainkasowanych od użytkowników pomiędzy poszczególnych uprawnionych, zgodnie z postanowieniami Regulaminu repartycji wynagrodzeń autorskich, uchwalanego przez Zarząd Stowarzyszenia.

Repertuar ZAiKS-u – jest to zbiór wszystkich utworów, którymi zarządza ZAiKS. Na zbiór ten składają się utwory członków ZAiKS-u, utwory autorów, którzy nie będąc członkami ZAiKS-u zgłosili swe utwory pod ochronę, utwory zgłoszone przez następców prawnych twórców (np. spadkobierców), utwory, których zarząd powierzyli Stowarzyszeniu wydawcy i subwydawcy muzyczni. Do zbioru tego należą także utwory twórców zagranicznych reprezentowanych przez nasze Stowarzyszenie na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji, zawartych z podobnymi do ZAiKS-u organizacjami działającymi w innych krajach. Obecnie ZAiKS dysponuje ok.130 takimi umowami (aby uzyskać więcej informacji, kliknij TUTAJ). Dzięki temu ZAiKS reprezentuje praktycznie prawie cały polski i światowy repertuar. Pojęcie „repertuar ZAiKS-u” jest stosowane w naszych generalnych umowach licencyjnych.

S

Spadkobierca – osoba, która nabyła autorskie prawa majątkowe do utworu(ów) w drodze dziedziczenia. Fakt ten musi być potwierdzony prawomocnym postanowieniem sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym przez notariusza.

Statut Stowarzyszenia Autorów ZAiKS – jest to podstawowy dokument Stowarzyszenia, określający zadania, zasady działania, władze, strukturę organizacyjną oraz prawa i obowiązki członków. Został uchwalony przez Nadzwyczajne Walne Zebranie Statutowe Członków Stowarzyszenia w dniu 26 lutego 1987 r., zmieniony Uchwałą Zjazdu Delegatów w dniu 7 grudnia 1997r. Najnowsze zmiany zostały dokonane Uchwałą Zjazdu Delegatów w dniu 6.12.2009r i 11.01.2010r. Aby przeczytać statut, kliknij TUTAJ.

Stawki wynagrodzeń autorskich (tabela stawek) – Opracowanie i uchwalanie przez władze organizacji zbiorowego zarządzania stawek wynagrodzeń autorskich (zwanych w praktyce „tabelami stawek”) należy do podstawowych obowiązków organizacji i stanowi jeden z warunków należytego sprawowania przez nią zarządu. Stawki te określają ujednolicone wynagrodzenie autorskie pobierane przez OZZ za korzystanie z utworów na różnych polach eksploatacji, z zachowaniem zasad równego traktowania autorów i równego traktowania użytkowników. Stawki zatwierdzone przez władze OZZ, mogą być również zatwierdzone przez Komisję Prawa Autorskiego (KPA); powoływaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – stają się wówczas ustawowym wynagrodzeniem minimalnym. W wymienionych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych wypadkach istnieje obowiązek zatwierdzania tabel przed KPA, dotyczy to pola eksploatacji nadawanie, reemisja i odtworzenia oraz wykorzystania utworów audiowizualnych na wymienionych w art. 70 ust. 2¹ ustawy polach eksploatacji.
Aby zapoznać się z Tabelami stawek wynagrodzeń autorskich ZAiKS-u kliknij TUTAJ.

Subwydawca muzyczny – jest to wydawca muzyczny działający na lokalnym rynku, jako reprezentant oryginalnego wydawcy.  Jego uprawnienia są takie same jak wydawcy muzycznego, lecz terytorialnie ograniczone np. do jednego kraju.

T

Tantiema – wynagrodzenie należne autorowi (lub następcy prawnemu autora) za wykorzystanie utworu. Pojęcie równoznaczne z wynagrodzeniem autorskim bądź jednym ze znaczeń honorarium autorskiego. Jest określana jako % wpływów użytkownika związanych z działalnością, w której wykorzystuje cudze utwory lub jako konkretna kwota za akt eksploatacji.

Twórca – inaczej autor. Twórcą może być tylko osoba fizyczna, która stworzyła utwór.. Twórcą nie może być osoba prawna np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie jest nim także następca prawny autora ani podmiot, który posiada prawa do utworu np. pracodawca autora, który w ramach stosunku pracy stworzył utwór.
Więź autora z utworem (prawo oznaczania utworu nazwiskiem lub pseudonimem) istnieje zawsze, niezależnie od tego kto posiada autorskie prawa majątkowe do utworu.

U

Udziały twórców (utworu) – wkłady twórcze w utworze współautorskim, wniesione przez poszczególnych autorów. Wielkość wkładów rzutuje na korzystanie przez twórców z wynagrodzenia za eksploatację utworu. W praktyce ZAiKS-u, pojęciem tym określamy części (wyrażone w procentach), na jakie dzielone jest wynagrodzenie autorskie za wykorzystanie utworów współautorskich. Ustalają je sami twórcy. Informacja ta zawarta jest w dokumentach zgłoszeniowych utworu. Brak określenia udziałów na formularzu zgłoszeniowym powoduje, iż udziały wszystkich współautorów utworu traktowane są jako równe.

Utrwalenie – jest to sposób wykorzystania utworu i stanowi jedno z pól eksploatacji. Polega na sporządzeniu egzemplarza utworu określoną techniką (np. drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego, techniką cyfrową). Zazwyczaj służy zwielokrotnieniu utworu i wprowadzeniu go do obrotu. Do utrwalenia utworu potrzebna jest zgoda jego autorów. Twórcom przysługuje z tego tytułu stosowne wynagrodzenie.

Utwór – jest to przedmiot prawa autorskiego. Ustawa określa go jako każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Utwór połączony – utwór, który powstał z połączenia odrębnych utworów przez ich twórców w celu wspólnej eksploatacji (rozpowszechniania).

Utwór współautorski – jest to utwór oryginalny stworzony wspólnie przez dwóch lub więcej twórców (np. piosenka). Jeżeli twórcy nie postanowią inaczej, przyjmuje się, że ich udziały są równe – nawet jeśli ich wkłady twórcze należą do różnych dziedzin twórczości np. tekst i muzyka. Na wykorzystanie takiego utworu potrzebna jest zgoda wszystkich jego twórców.

Użytkownik – osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, która korzysta z utworów chronionych w zakresie przekraczającym własny użytek osobisty lub dozwolony użytek publiczny. Korzystanie z takich utworów wymaga zgody autorów lub reprezentujących ich OZZ oraz zapłaty stosownego wynagrodzenia.

W

Wielkie prawa – termin stosowany zwyczajowo w praktyce organizacji ochrony praw autorskich w różnych krajach. Ponieważ nie ma on ujednoliconej definicji w skali międzynarodowej, należy każdorazowo odwoływać się do znaczenia, jakie temu pojęciu nadała konkretna organizacja. W ZAiKS-ie terminem tym określamy utwory stanowiące duże formy literackie, dramatyczne, dramatyczno-muzyczne lub muzyczno-choreograficzne, tworzące zamkniętą kompozycyjnie całość tematyczną i artystyczną (np.: powieść, libretto, musical, opera, dramat, słuchowisko czy balet). Są nimi także samoistne części takich utworów. W odróżnieniu od utworów należących do kategorii „małych praw”, zgoda (licencja) na wykorzystanie każdego utworu z kategorii „wielkich praw” jest  udzielana indywidualnie dla każdego utworu.

Wkłady twórcze – wkłady wniesione przez poszczególnych autorów do utworu współautorskiego. Z reguły mogą być eksploatowane jako samodzielne utwory (np. muzyka i tekst), ale wkład może także nie dać się wyodrębnić i może być eksploatowany wyłącznie w utworze którego jest wkładem (np. reżyseria w filmie).

Wydawca muzyczny (publisher) – osoba (zazwyczaj prawna), która nabywa od twórców lub ich następców prawnych, autorskie prawa majątkowe do utworów muzycznych i słowno-muzycznych po to, by nimi zarządzać, obracać i czerpać z tego korzyści (np. za wydanie ich drukiem, utrwalenie i zwielokrotnienie na płytach lub za wydanie zgody na wykorzystanie w filmie). Zazwyczaj, wydawca muzyczny dysponuje całymi katalogami utworów. Prawa autorskie nabyte przez tych wydawców mogą być chronione przez organizację zbiorowego zarządzania (OZZ). Wydawcy tacy partycypują wówczas, wraz z autorami, w wynagrodzeniach inkasowanych przez tę organizację, za korzystanie z utworów.

Wynagrodzenie autorskie – zwane także honorarium autorskim lub tantiemą. Prawo do otrzymania zapłaty za korzystanie ze stworzonego przezeń utworu jest ustawowym prawem twórcy. Wynagrodzenie należne jest z tytułu korzystania z utworu odrębnie na każdym polu eksploatacji i nie jest uzależnione od zysku, przychodów itp. osiąganych przez użytkownika. Ustawa określa nieliczne wyjątki, gdy prawo do wynagrodzenia autorskiego nie przysługuje – np. własny użytek osobisty, dozwolony użytek publiczny.

Z

Zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi – jest to istota działalności organizacji zbiorowego zarządzania (OZZ). Polega na udzielaniu tzw. licencji na korzystanie z całego repertuaru organizacji i inkasowaniu wynagrodzeń z tego tytułu. W szczególnych przypadkach określonych w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, obejmuje także reprezentację praw autorów, których utwory nie należą do repertuaru organizacji (nie zostały jej powierzone). Zbiorowy zarząd dotyczy utworów z kategorii „małych praw”, których wykorzystanie ma charakter masowy i nie poddaje się kontroli indywidualnych twórców. Stowarzyszenie Autorów ZAiKS jest najstarszą i największą organizacją zbiorowo zarządzającą prawami autorskimi w Polsce.

Zobowiązanie organizacyjne – jest to umowa zawierana przez twórcę ze Stowarzyszeniem Autorów ZAiKS. Jej podpisanie stanowi jeden z wymogów uzyskania praw członkowskich naszej organizacji. Jednocześnie, umowa ta określa zakres praw powierzanych ZAiKS-owi przez twórcę w celu ich ochrony i zbiorowego zarządzania. Precyzuje ona także prawa i obowiązki stron umowy.